De winter komt niet zomaar: ondanks zijn ijzige aanblik is kou cruciaal voor de natuur
Op dinsdag 6 januari meldde Météo France dat, hoewel de weersomstandigheden in Frankrijk als ijzig worden ervaren, ze niet worden gezien als een meteorologische koudegolf. Dat gezegd hebbende is kou wel een belangrijk onderdeel van ons milieu, vooral voor de natuur en de landbouw.
Wat winter voor de natuur doet
In de winter ondergaat de flora een periode van rust, die bekendstaat als vernalizatie (de winterrust van planten). Dat is nodig zodat planten in het voorjaar hun groeicyclus weer kunnen oppakken. Serge Zaka, agroclimatoloog, benadrukt hoe belangrijk koude periodes zijn voor boomteelt. Hij geeft aan dat veel fruitbomen, zoals appelbomen, minstens 1.000 uur onder 7,2 °C moeten hebben om productief te kunnen bloeien.
De sterkte en duur van de winterkou bepalen rechtstreeks de fruitproductie. In de Rhônevallei leidde een gebrek aan koudeperiodes één of twee jaar geleden tot een mislukte abrikozenoogst. Appelbomen en abrikozenbomen zijn voorbeelden van soorten die baat hebben bij zulke koude perioden.
Hoe kou insecten en ziektes regelt
Winter fungeert ook als natuurlijke rem op insectenpopulaties. Kou kan bepaalde plagen doden en werkt als een soort natuurlijk insecticide. Bladluizen op suikerbieten en muggen die ziekten zoals dermatose nodulaire contagieuse overbrengen, kunnen door strenge winters worden teruggedrongen (deze ziekte bedreigt de veeteelt). Knutten spelen een grote rol bij de verspreiding onder rundvee.
Aan de andere kant profiteren overwinterende insecten, zoals lieveheersbeestjes, juist van koude winters. Philippe Grandcolas, ecoloog verbonden aan het CNRS, wijst erop dat bij te zachte winters deze insecten te vroeg wakker worden en dan zonder genoeg voedsel komen te zitten, wat hun overleving bemoeilijkt.
Klimaatverandering: wat de toekomst brengt
Door de opwarming van de aarde komt deze natuurlijke cyclus onder druk te staan. Météo France legt uit dat de huidige koude dagen niet als koudegolf worden aangemerkt omdat de gemiddelde temperatuur van het land niet lang genoeg laag is geweest. Historisch gezien dateert de laatste officiële koudegolf van februari 2018, met de voorlaatste in 2012.
Voor de toekomst wordt verwacht dat tegen 2050 het aantal vorstdagen in Frankrijk gemiddeld met 20 dagen zal afnemen, van 50 vorstdagen naar nog maar 30 per jaar. Dat vermindert de natuurlijke regulering die kou biedt voor zowel plantensoorten als insectenpopulaties aanzienlijk.
Wat experts erbij zeggen
Serge Zaka benadrukt dat de winter niet zomaar bestaat; deze periode helpt de ecologische balans te bewaren. Het ontbreken van voldoende koude is één van de grootste uitdagingen die klimaatverandering voor de boomteelt met zich meebrengt. Philippe Grandcolas waarschuwt dat zachte winters overwinterende insecten zoals lieveheersbeestjes flink kunnen aantasten.
De rol van strenge winters gaat verder dan sneeuwpret of de perfecte warme chocolademelk. Winter heeft een belangrijke functie in het bewaren van ecologisch evenwicht en het ondersteunen van landbouwproductiviteit. Nu de strijd tegen klimaatverandering doorgaat, kan het behouden van winterse kou van groot belang zijn voor het voortbestaan van zowel natuurlijke cycli als landbouwpraktijken. Het is van fundamenteel belang om te begrijpen hoe deze seizoensveranderingen bijdragen aan ons dagelijks leven en aan het milieu waarin we leven.