Wetenschappers slaan alarm na zorgwekkende observaties bij Afrikaanse leeuwen: ‘Ernstige situatie’
In de wereld van ecosysteembeheer kunnen kleine veranderingen toch grote en onvoorspelbare gevolgen hebben. Het verhaal van de invasieve grote‑kopmieren in Kenia laat dat duidelijk zien en toont hoe zo’n soort inheemse populaties en hele ecosystemen kan ontregelen.
Een onzichtbare dreiging: grote‑kopmieren
Tussen 2003 en 2020 zagen onderzoekers een sterk negatief effect op de populaties van leeuwen en hun prooien in Kenia, door de introductie van grote‑kopmieren. Deze mieren werden waarschijnlijk binnengebracht via wereldwijde scheepvaart en internationaal toerisme. Ze verdringen de inheemse acacia‑mieren die bomen verdedigen tegen vraatzuchtige dieren zoals olifanten. Grote‑kopmieren doden of onderdrukken die acacia‑mieren, en dat zet een kettingreactie in gang in het landschap.
In Florida probeert men grote‑kopmieren vaak met insecticiden te bestrijden, maar dat heeft nadelen. De gebruikte chemicaliën kunnen niet alleen de invasieve soort treffen, maar ook inheemse soorten schaden en zelfs de menselijke gezondheid bedreigen.
Brede ecologische gevolgen
Als acacia‑mieren verdwijnen, verliezen bomen hun natuurlijke bescherming tegen olifanten. Die dieren krijgen daardoor vrij spel om de vegetatie kapot te maken. Minder bomen betekenen minder dekking voor leeuwen die normaal schuilplaatsen gebruiken om zebra’s te besluipen. Dat heeft geleid tot een daling van 25% in het aantal zebra’s dat door leeuwen wordt gedood in de genoemde periode.
De veranderingen in vegetatie en gedrag van dieren reiken dus veel verder dan alleen minder prooien voor leeuwen; ze laten zien hoe verstrengeld alle onderdelen van de natuur zijn. Onderzoekers zoals Jacob Goheen van de Universiteit van Wyoming en Corinna Riginos benadrukken dat de gevolgen vaak verborgen zijn maar erg serieus.
Wat de wetenschap zegt
De studie waarschuwt voor onbekende en onverwachte kettingreacties die invasieve soorten kunnen veroorzaken. Zoals Jacob Goheen zegt: “Wanneer je invasieve soorten hebt, kunnen ze andere soorten beïnvloeden die ogenschijnlijk niets met de invasie te maken zouden hebben op een soort vreemde, onvoorspelbare manieren.” Corinna Riginos voegt eraan toe: “De invasie van de grote‑kopmieren verandert eigenlijk alles, en het kost tijd voordat al deze dynamieken zich volledig uitspelen.”
De studie biedt geen kant‑en‑klare oplossingen, maar maakt duidelijk dat elk ingrijpen zorgvuldig moet worden gepland om onbedoelde gevolgen te voorkomen. Dat vraagt om voorzichtigheid en grondige kennis bij het beheer van ecosystemen die door invasieve soorten worden beïnvloed.
Welke koers kiezen voor de toekomst
Het voorbeeld uit Kenia zet aan tot een bredere discussie over hoe we met natuurbeheer omgaan en hoe we ons kunnen voorbereiden op lastige problemen die invasieve soorten met zich meebrengen. Onderzoekers hebben nog geen pasklare antwoorden, maar de situatie onderstreept de noodzaak om bij elk beheerplan rekening te houden met alle mogelijke consequenties.
De internationale gemeenschap moet samenwerken aan strategische en duurzame oplossingen. In Kenia dient de invasie van de grote‑kopmieren als waarschuwing voor de rest van de wereld: wees voorbereid op onvoorspelbare, maar mogelijk verwoestende gevolgen van invasieve soorten, ook in ecosystemen die op het eerste gezicht ver van elkaar verwijderd lijken.